ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය

පටුන

ස්වාමීන් වහන්ස ගිහි පින්වතුන්වන අපි නම් ධර්ම මාර්ගයට අවතිර්ණ වන්නේ කෙසේද? කියවන්න
ස්වාමීන් වහන්ස ඔබ වහන්නසේ සඳහන් කළා ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයට පිවිසීමේදී අනිවාර්යයෙන්ම සම්මා දිට්ඨිය නැමැති දොරටුවෙන් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයට පිවිසිය යුතුය කියලා. ස්වාමීන් වහන්ස සම්මා දිට්ඨියට අප පිවිසෙන්නේ කුමන දොරටුවෙන් ද? කියවන්න

ස්වාමීන් වහන්ස, සම්මා දිට්ඨිය සකස්කොටගත් පින්වතා තුළ, දකින්න පූළුවන් මුලික ලක්ෂණ මොනවා ද?

ස්වාමීන් වහන්ස සම්මා දිට්ඨියේත්, ලෝකෝත්තර සම්මා දිට්ඨියේත් වෙනස කුමක් ද? කියවන්න
ස්වාමීන් වහන්ස සම්මා දිට්ඨිය පරිපූර්ණ වූ තැනදී කුමක් ද සිද්ධ වෙන්නේ? කියවන්න
ස්වාමීන් වහන්ස සම්මා සාංකප්පයක්, ලෝකෝත්තර සම්මා සාංකප්පයක් බවට පත්කරගන්නේ කෙසේද? කියවන්න
ස්වාමීන් වහන්ස සම්මා දිට්ඨියෙත් සම්මා සංකප්පයන්ගේත් වැඩීම හේතුවෙත් කුමක්ද ශක්තිමත් වෙන්නෙ? කියවන්න
ස්වාමීන් වහන්ස සම්මා වාචා, ලෝකෝත්තර සම්මා වාචාව බවට පත් කෙ ගන්නේ කෙසේද? කියවන්න
ස්වාමීන් වහන්ස සම්මා කම්මන්ත සම්මා අජීව කියන අංග දෙක පහදා දෙන්න? කියවන්න
ස්වාමීන් වහන්ස සම්මා කම්මන්ත සහ සම්මා ආජීව කියන අාංගයන් ලෝකෝත්තර සම්මා කම්මන්තයන්ව බවට ලෝකෝත්තර සම්මා අජීවයන් බවට පත්කරගන්නේ කෙසේද? කියවන්න
ස්වාමීන් වහන්ස ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයට අදාල සම්මා වායාම මාර්ග අාංගය පහදා දෙන්න. කියවන්න
ස්වාමීන් වහන්ස සම්මා වායාම කියන අර්ථය ලෝකෝත්තර සම්මා වායාමයක්ව බවට පත්කොට ගන්නේ කෙසේද? කියවන්න
ස්වාමීන් වහන්ස සම්මා සතිය කියන්නේ කුමක් ද? කියවන්න
ස්වාමීන් වහන්ස ලෝකෝත්තර සම්මා සතිය යනු කුමක් ද? කියවන්න
ස්වාමීන් වහහන්ස සම්මා සමාධිය ගැන විස්තර කොට දෙන්න. කියවන්න
ස්වාමින් වහන්ස ලෝකෝත්තර සම්මා සමාධිය යනු කුමක්ද? කියවන්න
ස්වාමීන් වහන්ස පාසල් දරුවෙක් ආර්ය අෂ්ගිටාංගික මාර්ගය කුමන ආකාරයටද ජීවිතයට එකතු කොට ගත යූත්තේ? කියවන්න

ස්වාමීන් වහන්ස, සම්මා දිට්ඨිය සකස්කොටගත් පින්වතා තුළ, දකින්න පූළුවන් මුලික ලක්ෂණ මොනවා ද?

සම්මා දිට්ඨියට අදාළ ප්‍රධානම කාරණයන් වන්නේ..

1. තෙරුවන් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව

2. මරණින් පසූ හේතුඵල ධර්මයන් අනුව නැවත ඉපදීම පිළිබඳ විශ්වාසය

3. කර්මය - කර්ම ඵල විශ්වාසය

4. දන්දීමේ, සිල් රැකීමේ ආනිශංස පිළිබඳ විශ්වාසය

5. අම්මා, තාත්තාගේ ගුණයන් කෙරෙහි විශ්වාසය

6. ඕපපාතිකව සත්ත්වයන් උපදිනවාය කියන විශ්වාසය

7. අතීතයේ අධිගමලාභී උත්තමයින් වැඩ සිටියාය කියන විශ්වාසය

තෙරුවන් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව

සම්මා දිට්ඨියට පත්වුණ පින්වතා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ගුණයන්, ඥාණයන් කෙරෙහි අවබෝධයෙන්ම විශ්වාසය ඇති කොටගත් කෙනෙක්. අනුන් කියන නිසා නොවේ, පතපොතකින් කියවීම නිසා නොවේ, ඒ උතුම් සම්බුද්ධ චරිතය, සම්බුද්ධ ඥාණයන්, සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීම තුළින්ම, නුවණින් මෙනෙහි කිරීම තුළින්ම බූදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි විශ්වාසය ඇතිකොට ගන්නවා. බූදුරජාණන් වහන්සේගෙන් තොර ලෝකයක් සැපයක් දකින්නේ නැහැ. ලෝකහේ සැබෑම ලෞකික, ලෝකෝත්තර සැපයන් ලබා හදන මාර්ගය සත්ත්වයාට මතුහකොට දුන්, ආශ්චර්යවත් උත්තමයා හැටියටයි බූදුරජාණන් වහන්සේව දකින්නේ. බූදුරජාණන් වහන්සේගේ සරණින් පිට ලෝකය මිථ්‍යාදෘෂ්ටික ලෝකයක්. අකුසලයට පාර පෙන්වන, දූගතියට වැටෙන ලෝකයක්. මේ මොහොතේ පින්වත් ඔබ ලබන සතුට, සැනසිල්ල, බූදුරජාණන් වහන්සේ මහා කරුණා ගුණය නිසාමයි අපට ලැබුණෙ කියලා දකිනවා. දෑස් පියාගනිද්දි ඔබට මැවිලා පෙනෙන්නේ බූදුරජාණන් වහන්සේගේ රූප කායයි. ඒ අයෝමය සම්බුදු ගුණයේ, ඥානයේ ශක්තිය ඔබේ ජීවිතයට, ධර්ම මාර්ගයට ඔබ ශක්තියක් කොට ගන්නවා. මේ ලෝක ධාතුවේ ශක්තිමත්ම සරණ ඔබ ඔබේ පිිහිට කොට ගනිද්දී බිය කියන ධර්මතාවය ඔබෙන් දුරස් වෙලා යනවා.

දෙවැනිව ඔබ ධර්මරත්නය කෙරෙහි විශ්වාසය තහවුරුහකොට ගන්නවා. බූදුරජාණන් වහන්සේ මහා කරුණාවෙන් දේශනාකොට වදාළ උතුම් ධර්මය, ධර්ම රත්නය වශයෙන් හඳුන්වනවා. නිවීමේ මාර්ගයට පක්ෂ වෙන්නා වූ, සුගතියට, සැපයට පක්ෂ වෙන්නා වු සත්තිස්බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් කෙරෙහි අත්දැකීමෙන්ම ලෞකික, ලෝකෝත්තර සැප ලැබෙන මාර්ගය හඳුනා ගන්නවා. සුගතියේ ජීවත් වන හැම සත්ත්වයෙක්ම ධර්මයේ ඵලයක් බවත්, දුගතියේ ජීවත්වන සෑම සත්ත්වයෙක්ම, අධර්මයේ ප්‍රතිඵලයක් බවත් දකිනවා. ධර්මය මග හැරීම, ධර්මයට පිටුපෑම, තමා තමාට කර ගන්නා ලොකුම සතුරුකම බව දකිිමින් ධර්මරත්නය කෙරෙහි විශ්වාසය ඇති කොට ගන්නවා. කෙනෙක් පොහොසත් වන්නේ ධර්මානුකූලව සිතපු නිසා බවත්, කෙනෙක් දුප්පත්වන්නේ ධර්මානුකූලව නොසිතපූ නිසා බවත් ඔහූ දකිනවා. කෙනෙක් ලස්සන වෙන්නේ ධර්මානුකූලව සිතපූ නිසා බවත්, තව කෙනෙක් විරූපී වන්නේ ධර්මානුකූලව නොසිතපු නිසා බවත් දකිනවා. බූදුරජාණන් වහන්සේ දේශනාකොට වදාළ චතුරාර්ය සත්‍ය ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය, පංච උපාධානස්කන්ධය, පටිච්චසමුප්පාද ධර්මය, සතර සතිපට්ඨාන ධර්මයන් තුළින් භවගමනේ දුකත් භව නිරෝධයේ නිදහස් වීමත් පිළිබඳව මාර්ගය අපිට වටහා දෙනවා. ධර්මය සෑම සත්ත්වයෙක්ගේම ජීවිතයේ කොටසක් වූව ද, අධර්මය කෙරෙහි ඇති ගිජුභාවය නිසාම, තමා තුළින්ම ක්‍රියාත්මකවන ධර්මතාවයන් මගහැරෙනවා. පින්වත් ඔබ ධර්මය හඳුනාගෙන පිහිටකොට ගෙන ජීවිතයට එකතුකොටගත් තැනදී, ලෝකයෙන් නිදහස්වීමේ ධර්මය තමා තුළම සැඟවී තිබු බවත් ඔබට අවබෝධ වෙනවා. ලෝකයත්, ධර්මයත්, ජීවිතයත්, එකම ක්‍රියාන්විතයක් වෙන තැනදී, මේ ගැඹුරු ලෝකධර්මයන් සම්මා සම්බුද්ධ ඥානයෙන් මතුකොටගත් බූදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහිත්, ධර්මරත්නය කෙරෙහිත්, අවබෝධයෙන්ම ශ්‍රධාව ඇතිවෙනවා.

සංඝරත්නය කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව සකස්වීමේදී කොණ්ඩඤ්ඤ මහ රහතන්වහන්හසේගේ පටන් වර්තමානයෙන්, අනාගතය දක්වාත් වැඩ සිටින ගෞරවණීය ස්වාමීන්වහන්සේගේ ගුණයන්, ඥානයන් කෙරෙහි විශ්වාසය ඇතිකොට ගන්නවා. බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දුන් ධර්ම මාර්ගය තුන් ලෝකයාටම යහපත පිණිස නොකඩවා ආරක්ෂා කොටගෙන පැමිණෙන්නේ මහා සංඝරත්නයයි. පින්වත් ඔබ මේ මොහොතේ බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව, ධර්මරත්නය කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇතිකොට ගන්නේ, මහා සංඝරත්නයේ අපරිමිත කැපවීම මත මේ උතුම් ධර්මය, උතුම් ප්‍රාතිහමෝක්ෂ සීලය ආරක්ෂා කොටගෙන පැමිණි නිසාමය. පින්වත් ඔබ උතුම් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයේ ගමන් කරන මොහොතක් පාසාම, සංඝරත්නයේ ගුණයන්, ඥානයන්මයි දකින්න ඕනේ. උතුම් සීලයන්ගෙන් සංඝයා පිරිහීගිය තැනදී සංඝරත්නය, ලෝකයෙන් අතුරුදහන් වෙනවා. සංඝරත්නය ලෝකයෙන් අතුරුදහන් වෙන මොහොතේදී, බුද්ධරත්නයේත්, ධර්මරත්නයේත් අර්ථයන් අතුරුදහන් වීම ලෝක ධර්මතාවයක් වෙනවා. එම නිසා පින්වත් ඔබ සංඝරත්නයේ ගුණයන් කෙරෙහි ඇතිකොට ගත්තා වු විශ්වාසය, සම්බුද්ධ ශාසනයේ සූරක්ෂිතභාවයට, ඔබෙන් ලැබෙන දායකත්වයක් වෙනවා. පින්වත් ඔබ, වර්තමානයේදී ස්වාමීන්වහන්සේලාගේ යම් අඩුපාඩු දැක විවේචනයන් සිදූ කිරීම, ස්වාමීන්වහන්සේලා කෙරෙහි අසතුටු සිත් ඇතිකොට ගැනීම තුළින් පින්වත් ඔබ සම්මා සම්බුද්ධ ශාසනය දූර්වල කිරීමට උපකාර ධර්මයන් සකස් කිරීමට උපකාර වුණා වෙනවා. පින්වත් ඔබ සංඝරත්නය කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇතිකොට ගැනීමෙන් සම්මා සම්බූද්ධ ශාසනය සුරක්ෂිත කිරීමේ කාර්යයට ඔබ දායක වෙනවා. ස්වාමීන්වහන්සේලාට නිගරු කරමින්, කොන්කරමින් යමෙක් ශාසනය ආරක්ෂා කිරීමට උත්සාහ කරනවා නම්, එය මිරිගුවක් බවටයි පත්වන්නේ, ලොව්තුරා බුදුරජාණන් වහන්හසේ, සංඝ සමාජයේ යම් දූර්වලතාවයක් ඇතිවෙනවා නම්, ඒවා නිවැරදි කිරීමට ගිහි පින්වතුන්ලාට පැවරීමක් කරලා නැහැ. මෙතනදී වර්තමානයේ ගිහි පින්වතුන්ලා ගොඩාක් පරිස්සම් වෙන්න ඕනේ. පින්වත් ඔබ ස්වාමීන්වහන්සේලා නිවැරදි කිරීමට යාම පසෙක තබා, ඔබ ආදර්ශමත් වීමට උත්සා ගන්න. සීලයේ දූර්වල ස්වාමීන්වහන්සේ නමක් දකිනකොට උන්වහන්සේ දෙස නොව, එම ස්වාමීන්වහන්සේ නිසා ගැටෙන ඔබේ සිත දෙස බලන්න දක්ෂ වෙන්න. එචිට ඔබට දැනේවි ප්‍රශ්නය තිබෙන්නේ අදාළ ස්වාමීන්වහන්සේ තුළ නොව ඔබ තුළමය කියලා.

භික්ෂූව හොඳින් දන්න මහත්වරු කිහිප දෙනෙක් සිටිනවා. එම පින්වතුන් ස්වාමීන් වහන්සේලාට උපස්ථානය කිරීමේ දී ස්වාමීන්වහන්සේලාගේ සීලය, සමාධිය, ප්‍රඥාව ගැන සොයන්න යන්නේ නැහැ. සෑම ස්වාමීන්වහන්සේ නමකටම සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ , මුගලන් මහරහතන් වහන්සේ අරමුණු කොටගෙන ඇප උපස්ථාන ධර්මයන් සිදු කරනවා. එම නිසාම එම පින්වතුන් තුළ ගැටෙන සිත්, වෛරී සිත්, ඇතිවන්නේ නැහැ. උපේක්ෂා සහගත සිතිවිලි නිසාම ධර්මයේ අර්ථයන් ජීවිතය තුළින් වැඩෙනවා. ඒ නිසාම තෙරුවන් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව එම පින්වතුන්ලා තුළ මෝදු වෙනවා. එසේ නොවී සීලයෙන් දුර්වල ස්වාමීන් වහන්සේ කෙනෙක් නිසා ඔබ ද්වේශයෙන්, වෛරයෙන් යුතුව සැකයක් ඇතිකරගතහොත් එම අකුසලය නිසාම, යම් දවසක ඔබ සිල්වත් ස්වාමීන්වහන්සේලා කෙරෙහිත් ද්වේශය, සැකය ඇති කොට ගන්නවා.

භික්ෂූව දන්න එක්තරා කුටියක් තිබෙනවා. අතීතයේ මේ කුටියේ වැඩ සිටිය ස්වාමීන්වහන්සේ නමක් ප්‍රසිද්ධියේම බරපතළ විනය විරෝධී ක්‍රියාවන් සිදු කරලා තිබෙනවා. මේ හේතුව නිසාම වර්තමානයේ සිල්වත් ස්වාමීන්වහන්සේලා මේ කුටියට වැඩියත්, එම ගමේ පින්වතුන් එම ස්වාමීන්වහන්සේලා කෙරෙහි දක්වන්නේ සැකයක්. මේ හේතුවෙන්ම එම පින්වතුන් අප්‍රමාණ අකුසල් සිදුකර ගන්නවා. එම නිසාම පින්වත් ඔබ මහා සංඝරත්නය කෙරෙහි ඇති කරගන්නා ශ්‍රද්ධාව, ඔබ තුළ තෙරුවන් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇතිකොට ගැනීමට හේතුවෙනවා. පින්වත් ඔබ ස්වාමීන්වහන්සේලාට අදාළව යම් අකැමැති අවස්ථාවන් තිබෙනවා නම්, කරුණාකර එම ස්ථාන මග හැර යන්න. තවදුරටත් ස්වාමීන්වහන්සේලාට අගෞරව කරන්න යන්න එපා. ඒ වහේමයි ගිහි පින්වතුන්ලා තව දුරටත් ස්වාමීන්වහන්සේලා අතර භේදයන්, කළකිරීම් ඇති වන ආකාරයට කේලම් කියන්න, බොරු කියන්න යන්න එපා. මෙවැනි අකුසල් නිරයගාමී අකුසල් බවට පත්වෙනවා. සංඝ හේදයන් ඇති කිරීමට ගිහි පින්වතුන්ලා උපකාර ධර්මයන් සකස්කොට දුන්නා වෙනවා. බුදුරජාණන් වහන්සේ හතලිස්පස් වසරක් දඹදිව වැඩ සිටියද, බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමානව නොදැක්ක ජනතාව ලක්ෂ කීයක් දඔදිව සිටින්නට ඇතිද, බුද්ධෝත්පාද කාලයකදීත් එකම රටක ඉපිද බුදුරජාණන් වහන්සේ දැකීමේ අවස්ථාව, පින්වත් ඔබ මෙවැනි අකුසල්වලින් අහිමි කොට ගන්නවා.

මරණින් පසූ හේතුඵල ධර්මයන් අනුව නැවත ඉපදීම පිළිබඳ විශ්වාසය

සම්මා දිට්ඨියේ තවත් ලක්ෂණයක් තමයි, මරණින් පසුව පටිච්චසමුප්පන්නව උපතක් තිබෙනවාය කියන විශ්වාසය. සත්ත්වයා පටිච්චසමුප්පන්නව නැවත උපදින ස්වභාවයන් හතරක් තිබෙනවා. එම ස්වභාවයන් හතර තමයි ජලාබුජ, ඕපපාතික, සංසේජක, අණ්ඩජ. මේ ස්වභාවයන් හතරෙන් එකක් මරණින් පසු සත්ත්වයා ලබනවා. පින්වත් ඔබ නැවත උපතක් තිබෙනවාය කියන විශ්වාසය ඇතිකොට ගත්තාට පසුව, ඔබ මොකද කරන්නේ අනාගත ජීවිතයේ සැපයට අදාළව අකුසලයෙන් බැහැර වී කුසලය තුළ ශක්තිමත් වෙනවා. එක අම්මා කෙනෙක් ඉන්නවා. ඒ අම්මා වයෝවෘද්ධ රෝගීව ජීවත් වන අම්මා කෙනෙක්. භික්ෂුව ඒ අම්මාට ප්‍රකාශ කළා ඔය ජරා ජීර්ණය වෙච්ච රූපය ගැන ආශාව අතහැරලා ජීවිතයේ කරපු පින්කම් ගැන සිහි කරමින් ජීවත්වෙලා, සෑම රාත්‍රියකම දේවාතානුස්සතිය වඩන්නය කියලා මරණින් පසු සශ්‍රීක දිව්‍ය තලයක සශ්‍රීක දිව්‍යංගනාවක් වෙනවාය කියලා. මොකද ඒ අම්මාට අනිත්‍ය සංඥාවක් වැඩීමට දක්ෂභාවයක් නැහැ. ඒ නිසයි දේවාතානුස්සතිය වඩන්න කිවේ. ඒ වෙලාවේ ඒ අම්මා කියනවා, මැරිලා මොනවා වෙන්නද වේදනාවක් නැතිව ජීවත් වෙන්නයි ඕනේ කියලා. ඇයට මැරිලා නැවත උපතක් තිබෙනවාය කියලා ස්ථිර විශ්වාසයක් නැහැ. මැරිලා සශ්‍රීක දිව්‍යංගනාවක් වෙන්න ඇයට කැමැත්තක් නැහැ. ඒ විශ්වාසය ඇයට තිබෙනවා නම්, ඇය කැමැත්තෙන් මරණය භාර ගන්නවා. සමහර පින්වතුන් මැරුණාට පසුව නැවත උපතක් ගැන විශ්වාසයක් නැහැ මරණය තමයි විමුක්තිය වශයෙන් දකින්නේ. ජීවත්ව සිටිනතුරු හොඳට කාලා, බීලා, විනෝද වෙලා සතුටු වෙමු, මරණින් පසුව සියල්ල ඉවරයි, කියලයි සමහරු දකින්නේ. සමහර බෞද්ධ පින්වතුන්ලාගෙන් ඇසුවොත් මරණයෙන් පසුව කුමක්ද වෙන්නේ කියලා, ඒ අය කියන්නේ වෙන දෙයක් වෙච්චාවේ කියලා. මේ සියලූ දෙනාව ගැනෙන්නේ මිථ්‍යාදෘෂ්ටික ස්වභාවයට. සමාජය දෙස හොඳින් ඇස් ඇරලා බලන්නකෝ මනුෂ්‍යයන් සිල්පද බිඳගන්න, මනෝ කර්ම සිදූකර ගන්න වේගය දැක්කාම කීයෙන් කීදෙනෙක්ද සිතලා තිබෙන්නේ, මැරිලා පටිච්සමුප්පන්න උපතක් තිබෙනවාය කියලා. එවැනි විශ්වාසය තිබෙනවා නම් සමාජය මෙච්චර දරුණු වෙයිද, වැරදි කරයිද. පටිච්චසමුප්පන්න උපතක් පිළිබඳව විශ්වාසයක් නොමැති නිසාම එම අර්ථය දුර්වල නිසාම, ලෝභ, ද්වේශ, මෝහ අකුසලයන් විනෝදාංශයක් කරගෙන් ඒවාට ආවඩමින් ජීවිතයේ කොනක් ධර්මයේ ගැටගහලා යන අනතුරුදායක ගමනක් සමාජය ගමන් කරන්නේ. පින්වත් ඔබ පටිච්චසමූප්පන්නව නැවත උපතක් ගැන නියත විශ්වාසයක් ඇති කොටගත් තැනයි අකුසලයෙන් බැහැරව කුසලය තුළ ශක්තිමත් වෙන්නේ. භව ගමනේ අතීතය පිළිබඳවත්, භව ගමනේ අනාගතය පිළිබඳවත් සංසාර බිය ඇතිකොට ගන්නේ.

කර්මය - කර්ම ඵල විශ්වාසය

සම්මා දිට්ඨියේ තවත් ලක්ෂණයක් තමයි කර්මය කර්මඵල විශ්වාසය. පින්වත් ඔබ යහපත් දෙයක් කළොත් යහපත් ප්‍රතිඵලයක් ලැබෙනවා. අයහපත් දෙයක් කළොත් අයහපත් ප්‍රතිඵලයක් ලැබෙනවාය කියන විශ්වාසය. යහපත් දේවල් කරලා, යහපත් දෙය විපාක දෙන සූගතිභූමි හතක් තිබෙනවා. ඒවා තමයි තුසිතය, යාමය, නිම්මානරතිය, පරනිම්මිත වසවර්තිය, තාවතිංසය, චතුර්මහාරාජිකය සහ මනුෂ්‍ය ලෝකය. අයහපත් දෙය විපාක දෙන භූමි තමයි සතර අපාය. සතර අපායෙන් නිරය ගත්තොත් නිරයන් එකසිය තිස්හයක් තිබෙනවා කියලා බුදුරජාණන් වහන්හසේ දේශනා කරනවා. යහපත් දෙය විපාක හදන සූගතිභූමි හතක් පමණක් තිබෙන ලෝකය තුළ අයහපත් දෙය විපාක දෙන නිරයන් පමණක් එකසිය තිස්හයක් තිබෙනවා. බලන්නහකෝ ලෝකයේ යහපත් ක්‍රියාවන්ද වැඩි, අයහපත් ක්‍රියාවන්ද කියලා. අයහපතෙනුයි ලෝකය පිරිලා තිබෙන්නේ. මේක තමයි සම්මා දිට්ඨියේත්, මිථ්‍යාදෘෂ්ටියේත් පරතරය මනින මිණුම් දණ්ඩ වෙන්නේ. පින්වත් ඔබ සිත දෙස බොහොම විමසිල්ලෙන් බලා සිටින්න. ඔබ තුළ සකස්වන හැම සිතුවිල්ලක්ම එක්කෝ යහපත පිණිස සකස් වෙන සිතුවිල්ලක්. එක්කෝ අයහපත පිණිස සකස් වෙන සිතුවිල්ලක්.

ඔබ සෑම නිමේෂයකදීම, අනාගත ලෝකයට යහපත සහ අයහපත නිෂ්පාදනය කරමිනුයි සිටින්නේ. පින්වත් ඔබ සිතන්නේ ඔබට යහපත් කීකරු බිරිඳක්, සැපයක් ලැබිලා තිබෙනවා කියලා. එය පින්වත් ඔබ සංසාරයේ කරපු යහපත් දෙයක ප්‍රතිඵලයක් වෙනවා. ඔබට ලස්සන රූපයක් ලැබිලා තිබෙනවා නම්, එය යහපත් දෙයක ප්‍රතිඵලයක්. ඔබට දුර්වර්ණ රූපයක් ලැබිලා තිබෙනවා නම් එය අයහපත් දෙයක ප්‍රතිඵලයක්. රටේ පාලකයා කියන්නේ යහපත් දෙයක ප්‍රතිඵලයක්. යාචක මහත්මයෙක් කියන්නේ අයහපත් දෙයක ප්‍රතිඵලයක්. ගැටෙන්න දෙයක් මෙතන නැහැ. අවබෝධයෙන් නිවැරදි වෙන්නයි තිබෙන්නේ. එය සම්මා දිට්ඨියේ ලක්ෂණයක්. මේ මොහොතේ භික්ෂුවට ගොඩාක් පින්වතුන් ගරු කරනවා. එය භික්ෂුව සංසාරයේ කරපු යහපත් දෙයක ඵලයක්. හෙට භික්ෂුවට ලෝකයම නිගරු කරන්න පුළුවන්. එයත් භික්ෂුව සංසාරයේ කරනු ලැබූ අයහපත් දෙයක ඵලයක්. ධර්ම මාර්ගයේ ගමන් කරනකොට, පින්කම් සිදුකරන කොට පුංචි වැරදීමකින් ගැටෙන සිත් ඇති කරගන්න නරකයි. අනෙක් අයත් ගැටෙන ස්වභාවයට යොමු කරන්න නරකයි. අයහපත් සිතුවිල්ලක සැඟවී ඇති දුකත්, යහපත් සිතුවිල්ලක සැඟවී ඇති සැපයත්, හඳුනා ගැනීමට දක්ෂ පින්වතා තුළයි කර්මය කර්මඵල විශ්වාසය ඇතිවෙන්නේ. එය සම්මා දිට්ඨියේ උතුම් ලක්ෂණයයි.

දන්දීමේ, සිල් රැකීමේ ආනිශංස පිළිබඳ විශ්වාසය

සම්මා දිට්ඨියේ තවත් ලක්ෂණයක් තමයි දන්දීමෙන්, සිල්පද රැකීමෙන් ආනිශංස තිබෙනවාය කියන විශ්වාසය. දන් දීමෙන් පෙරළා අපිට ලැබෙන ආනිශංස මොනවා ද ? ආයුෂ, වර්ණය, සැපය, බලය. රජ කෙනෙක්, සිටුකෙනෙක්, සශ්‍රීක දෙවිකෙනෙක් කියන්නේ කවුද ? දන්දීමේ ඵලයක්. දැන් කැළයේ ජීවත් වන ආයුෂ වර්ණය, සැපය, බලය වැඩි අලියා, සිංයා, කොටියා වැනි සතුන් පෙර මනුෂ්‍ය ජීවිතවල ඉපදිලා කර්මය කර්මඵල විශ්වාසයෙන් තොරව දන්දීපූ අය. ඒ අය සීලයට ගරු කරන්නේ නැහැ. ප්‍රේත ලෝකවල, අසුර ලෝකවල සද්ධන්ත ප්‍රේතයින් අසුරයින් ජීවත් වෙනවා. මේ අයට සද්ධන්තභාවය ලැබෙන්නේ පෙර ජීවිතවල දානයේ ඵලය නිසාමයි. මැරෙන වෙලාවේ සකස්වුණ ලෝභී සිතක් නිසා ප්‍රේත අසුර ලෝකයන්ට වැටුණත් දානයේ ආනිශංස නිසා ආයුෂ, වර්ණය, සැපය, බලය වැඩි අය බවට පත්වෙනවා.

සීලයෙන් ලැබෙන ආනිශංස මොනවා ද? සිල් රකින පින්වතාගේ කීර්තිරාවය පැතිරී යනවා. ඕනෑම සභාවක් ඉදිරියට නොබියව යනවා. සිහිමුලා නොවී මැරෙනවා. සූගතියේ උපදිනවා. මනුෂ්‍යයෙක්, දෙවියෙක්, බ්‍රහ්මයෙක් කියන්නේ කවුද? සීලයේ ඵලයක්. ධනයෙන්, නිලයෙන්, බලයෙන් පවුල් ජීවිතයෙන් පරිපූර්ණත්වයට පත්වෙලා ජීවත්වන මනුෂ්‍යයෙක් කියන්නේ කවුද? පෙර ජීවිතයේ දානයෙත්, සීලයෙත් ඵලයයි, කියන විශ්වාසය අපිට තිබෙන්න ඕනේ. මේ විශ්වාසය අපි තුළ නැති තැනදී, ඇති හැකි අයට, දක්ෂ අයට, ධනවත් අයට නිරතුරුවම සමාජය වෛර කරන්න, ද්වේශ කරන්න පෙළඹනවා. පංති පරතරය නිසා සමාජය තුළ මොන තරම් ගැටුම්, යුද්ධ, මිනිස් ඝාතන සිදූවෙනවා ද? ඇයි සමාජය මේ ගැටුම්කාරී තත්ත්වයට යන්නේ. සීලයේ දානයේ ආනිශංස පිළිබඳව විශ්වාසයෙන් තොරව සමාජය දෙස බැලීම නිසා. සමාජයේ මනුෂ්‍යයෙක් ලබන උතුම් කුසල් සංස්කාරයන්ගේ ඵලයන්ට ඔබ ද්වේශ කරනවා නම්, ඒ ඔබ ද්වේශ කරන්නේ ධර්මයට බව හඳුනාගත යූතුව තිබෙනවා. දානයේ, සීලයේ ආනිශංස කෙරෙහි විශ්වාසය ඇති පින්වතා තව කෙනෙක් ලබන සැපයට අසාධාරණයක්ය කියලා සටන් කරන්න යන්නේ නැහැ. සමාජ අසාධාරණය කියන මිථ්‍යාව අතහැර

සංස්කාරයන්ට අදාළව ලෝකය දකිනවා. බුදූදහම තුළින් පංති විරිහිත සමාජයක්, කොමියුනිස්ට්වාදය, සමාජවාදය කියන කාරණාවන් ප්‍රතික්ෂේප වෙනවා. කෙනෙකුගේ ධනවත් භාවය, බලවත්භාවය, රූමත්භාවය, කුලවත්භාවය සංස්කාරයන්ගේ ඵලයක්ම මිස, හුදු දේශපාලන ධර්මතාවයන් නොවන බව, ධර්මය තුළින් මොනවට පැහැදිලි වෙනවා. දානයේ සීලයේ ආනිශංස පක්ෂය විශ්වාස පින්වතා අනුන්ගේ සැපයට ගැටෙන්නේ නැතුව තමා දානය තුළ, සීලය තුළ ශක්තිමත් වී අනාගත සැපයට අදාළ ධර්මතාවයන් රැස්කොට ගන්නවා. සිදූහත් කුමාරයා සශ්‍රීක රජසැප ලබන්නේ රම්‍ය, සුරම්‍ය, සුභ මාලිගා ලබන්නේ, දඹදිව ජීවත් වු සැපයෙන් ආඩ්‍ය කුමාරයෙක් ලෙස සැප සම්පත් ලැබුනේ පෙර දානයේත්, සීලයේත්, ඵලයක් නිසාම බව පින්වත් ඔබ තේරුම් ගත් තැනදී, විශාඛා සිටු දියණියට ලක්ෂ ගණනක් වටිනා ඇය පැළදි මහාමේල පළඳනාව ලැබෙන්නේ පෙර දන්දීමේ ආනිශංස වල ඵලයක් හේතුවෙන් බව තේරුම් ගනිද්දී අනුන්හේ සැපයට වෛර නොකොට දානයේ සීලහේ ආනිශංසයන්ගේ උත්කෘෂ්ටභාවය දැකීම සම්මා දිට්ඨියේ උතුම් ලක්ෂණයක් වෙනවා.

අම්මා, තාත්තාගේ ගුණයන් කෙරෙහි විශ්වාසය

සම්මා දිට්ඨියේ තවත් ලක්ෂණයක් තමයි, අම්මා, තාත්තාගේ ගුණයන් කෙරෙහි ඇතිකොටගත් විශ්වාසය. මහා බ්‍රහ්මයා ලෝකය දෙස බලන මෙත්තා, කරුණා, මූදිතා, උපේක්ෂා ගුණයන්ගෙන් අම්මා, තාත්තා පිරිපූර්ණයි. ඒ උතුම් ගුණයන්ගෙන් උණුවෙන රත්වෙන රුධිර ධාතුව, මව්කිරි බවට පත් කිරීමෙනුයි අම්මා ඔබව පෝෂණය කරන්නේ. මව්කුසක ඇතිවෙන කලල රූපය, දස මසකින් දරු සිඟිත්තෙක් බවට පත්කරන්නේ. ඒ අම්මා, තාත්තා තුළ ඇති මෙත්තා, කරුණා, මූදිතා, උපේක්ෂා ගුණයන් නිසාමයි. මහා බ්‍රහ්මයා ඔබ දෙස බලන මෙත්තා, කරුණා, මූදිතා, උපේක්ෂා ගුණයන් තුළින් අම්මා, තාත්තා ඔබ දෙස බලනකොට, ඔබ ඒ අම්මා තාත්තා දෙස බැලිය යුත්තේ මහා බ්‍රහ්මයා දෙස බලන ගෞරවයෙන්මයි. එවැනි ගෞරවණීය සිතුවිල්ලක් තුළ, පින්වත් ඔබට මතු භවයක ශක්‍රයා බවට පත්වීමට අවශ්‍ය කුසල් ධර්මයන් සැඟවී තිබෙනවා. ලක්ෂ ගණන් දරුවන් අම්මා, තාත්තාගේ රැකවරණය අහිමිව ළමා නිවාසවල තනිවෙද්දි, තවන් දරුවන් ළමා මෙහෙකාර කටයුතුවල නියැලෙද්දී, පින්වත් ඔබට රටක් වටිනා අම්මා, තාත්තා කෙනෙක් ලැබුණේ පින්වත් ඔබ පෙර ජීවිතයේදී අම්මා, තාත්තාගේ ගුණයන් හඳුනාගෙන අම්මා, තාත්තාට උපස්ථානය කරපු නිසාමයි. අම්මා, තාත්තාගේ සිනහවක, මූත්‍රා බිදූවක, අසුචි පිඩක, කිලිටි ඇඳුමක සැඟවී තිබෙන දිව්‍යමය සැපය ඔබට මතුකොට දෙන්නේ, උතුම් සම්මා දිට්ඨිය තුළින්මයි. දෙමාපියන් තුළ තිබෙනමෙත්තා, කරුණා, මූදිතා, උපේක්ෂා ගුණයන්ට ලෝකයට බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක්, රහතන් වහන්සේ නමක්, ශක්‍රයෙක් බිහි කිරීමට හැකියාව තිබෙනවා. මෙවන් උතුම් අම්මා, තාත්තාව ඔබ අනවබෝධයෙන් හඬවන්න එපා. කඳුලක්, දුකක් දෙන්න එපා. ඔබේ සතුට ඔබේ හදමාපියන්ගේ සතුට උදෙසා කැප කරන්න. ඒ දෙදෙනා සතුටින් ඉන්නවා දැකලා, පින්වන් ඔබ සතුටු වෙන්න.

කුකුළු ගොවිපොළවල බිත්තර දහස් ගණන් රක්කනවා. එම බිත්තර රක්කවන්නේ උණුසූම් යන්ත්‍ර වලින්. මේවායින් ලෝකයට බිහිවන බ්‍රොයිලර් කුකුල් පැටවුන්ට අම්මා කෙනෙක්ගේ ආදරයක් උණුසූමක් රැකවරණයක් ලැබන්නේ නැහැ. මෙය මේ සතුන් ලබන අකුසල් විපාකයක්. සංසාරයේ අම්මා, තාත්තාට සැලකුවේ නැහැ. දෙමාපියන්ගේ ගුණයන් හඳුනාගෙන ඒවාට කෘතගුණ සැලකුවේ නැහැ. දෙමාපියන් නැති දරුවන් වශයෙන් ලෝකයට බිහිවෙනවා. තලගොයෙක්, කිඹුලෙක් ගන්නකෝ, පූසෙක් ගන්නකෝ. තමාගේම කුසෙන් බිිහිවන පැටවා මරාගෙන කනවා. මෙම සත්ත්ව අම්මලා කියන්නේ පෙර මනුෂ්‍ය ජීවිතවල බිඳ වැටුණු මව්පිය, දූදරු සම්බන්ධතාවයේ ප්‍රතිඵලයන්. අම්මා තාත්තාගේ කඳුලක සැඟවී ඇති දුගතියත්, අම්මා, තාත්තාහේ සිනහවක සැඟවී ඇති සුගතියත්, පින්වත් ඔබට මතුකොට දෙන්නේ සම්මා දිට්ඨිය තුළින්මය. එය සම්මා දිට්ඨියේ උතුම්ම ලක්ෂණයක් වෙනවා.

ඕපපාතිකව සත්ත්වයන් උපදිනවාය කියන විශ්වාසය

සම්මා දිට්ඨියේ තවත් ලක්ෂණයක් තමයි ඕපපාතිකව සත්ත්වයන් උපදිනවාය කියන විශ්වාසය. ප්‍රේතයා, දෙවියා, බ්‍රහ්මයා, යක්ෂයා, අසුරයා, නිරිසතා, ප්‍රේත තිරිසන් සතුන් උපත ලබන්නේ ඕපපාතිකව. නවීන විද්‍යාව පැත්තට බර දීලා, ධර්මය ගැන සිතන පින්වතුන්, ඕපපාතිකව සත්ත්වයින් උපදිනවාය කියලා විශ්වාස කරන්න මැලි බවක් දක්වනවා. පින්වත් ඔබට ඕපපාතිකව සත්ත්වයින් උපදිනවාය කියලා විශ්වාසයක් නැතිනම්, ප්‍රේත ලෝකයක්, නිරයක් ගැන විශ්වාසයක් ඔබට නැතුව යනවා. එම නිසාම ඔබ තුළින් අකුසලයට ඇති බිය නැති වී යනවා. ඒ වගේමයි, දෙවියන්, බ්‍රහ්මයන් සිටිනවාය කියන විශ්වාසය හීනවීම නිසාම ඔබ කුසලයට ඇති කැමැන්ත හීන කර ගන්නවා. ඕපපාතිකව උපදින සත්ත්වයෙකුගේ ප්‍රතිසන්ධිය පින්වත් ඔබට දැකීමට නම් අනිවාර්යයෙන්ම ඔබ සමාධිය ප්‍රගුණ කළ යුතු වෙනවා. සමාධිය තුළින් ඔබ සකස්කොට ගන්නා වු චුතූපපාත ඥාණය, ඕපපාතිකව සත්ත්වයින් උපදිනවාය කියන විශ්වාසය ඔබ තුළ ඇති කොට දෙනවා. පින්වත් ඔබ තවමන් මේ ඥාණයන් නොලැබු නිසාමයි, සංසාර බිය තවමත් නොදකින්නේ. සම්මා දිට්ඨියේ පරිපූර්ණභාවය ඇති කර නොගන්නේ.

භික්ෂූවක් උතුම් සමාධියෙන් පසුවන කොට එම භික්ෂූවට අරමුණු වෙනවා ඕපපාතිකව යක්ෂයෙක් උපදිනවා. පැරණි ආරණ්‍ය භූමියක කළුගල් කුටියක වැඩ සිටින අවස්ථාවකයි භික්ෂූවට මෙම සිද්ධිය සමාධිය තුළින් දර්ශනය වෙන්නේ. භික්ෂූවට මීටර් 20 ක් පමණ ඈතින් අඩි හයක් පමණ උසින් එක් ක්ෂණයකින්ම වේගවත් සුළියක් පහළ වෙනවා. භික්ෂුව උතුම් සමාධිය තුළිනුයි මේ වේගවත් සුළිය දකින්නේ. මේ සුළිය ඉතාමත් අධිවේගයකින් භ්‍රමණය වෙලා, භ්‍රමණය වෙලා, යක්ෂයාහේ රූපය නිර්මාණය වෙනවා. ඒ කියන්නේ යක්ෂයා ඕපපාතිකව උපත ලබනවා. පෙර ජීවිතයෙන් සංඛාර පච්චයා විඤ්ඤාණ කියන ධර්මතාවය යටතේ සකස්වුණ චුතිසිත, අනිත්‍යභාවයට පත්වීම හේතුවෙන් සකස්වුන ප්‍රතිසන්ධි චිත්තයයි, " විඤ්ඤාණය ", මේ වේගවත් සුළිය හැටියට භික්ෂූවට අරමුණු වෙලා තිබෙන්නේ. එම භික්ෂූව එතැනදී දකින්නේ විඤ්ඤාණයේ වේගවත් භාවය විසින්ම ඕපපාතිකව සත්ත්වයා උපත ලබන බවයි. මෙන්න මේ ඕපපාතික සත්ත්වයන් උපදිනවාය කියන විශ්වාසය සම්මා දිට්ඨියේ උතුම් ලක්ෂණයක් වෙනවා.

අතීතයේ අධිගමලාභී උත්තමයින් වැඩ සිටියාය කියන විශ්වාසය

සම්මා දිට්ඨියේ උතුම් ලක්ෂණයක් තමයි අතීතයේ සෝවාන්, සකෘදාගාමි, අනාගාමි, අරහත් උත්තමයින් සිටියාය කියන විශ්වාසය. ධර්මය සංදිට්ඨිකව තිබෙන තාක්කල් මේ උතුම් අධිගමයන් සාක්ෂාත් කර ගැනීමට හැකිය කියන විශ්වාසය සම්මා දිට්ඨියේ ලක්ෂණයක් වෙනවා. යම් පින්වතෙක් තුළ අතීතයේ අධිගමලාභීන් නොසිටියාය කියලා දැක්මක් ඇතිවුණොත් එම දුර්මතය නිසාම ඔහුට මාර්ගඵල ලාභිහයෙක් වීමට අවශ්‍ය සාධක, වීර්යය නැතිකොට ගන්නවා. නිවන් මාර්ගය කෙරෙහි විශ්වාසයෙන් බැහැර වී භව මාර්ගයටයි ඔහූ වැටෙන්නේ. මේ දුර්මතය නිසාම ඔහුට තෙරුවන් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇතිකොට ගැනීමේ කාර්යය අඩපණවෙලා යනවා. සංඝරත්නයේ උතුම් ගුණයන් ඥාණයන් කෙරෙහි විශ්වාසය හීනවීම නිසාම කුසල් පක්ෂය වඩවාගැනීමේ කාරණයේ දී බලවත් පසුබෑමකට ඔහූ පත්වෙනවා. ඒ වගේම උතුම් සද්ධර්මය සන්දිට්ඨිකව තිබෙන මොහොතක අවංකවම උතුම් රහත්ඵලයට පත් වූ ස්වාමින්වහන්සේ නමක් මුණගැසුන ද, උන්වහන්හසේලා කෙරෙහි සැක ඇතිකොටගෙන බරපතල වු අකුසලයන් කරා ගමන් කරනවා. එම නිසා අතීතයේ අධිගමලාභීන් සිටියාය කියලා ඇතිකොටගන්නා වු විශ්වාසය සම්මාදිට්ඨියේ උතුම් ලක්ෂණයක් වෙනවා.

පින්වත් ඔබ යොමු කරපූ ප්‍රශ්නය තමයි සම්මා දිට්ඨියේ ලක්ෂණ මොනවා ද කියලා. ඊට අදාළ කාරණා හතක් ඉහතින් සඳහන් කරලා තිබෙනවා. මෙම කාරණා ශාසනහේ දොරටුව හැටියට දකිමින් ඔබේ ජීවිතයට එකතුකොට ගන්න දක්ෂවෙන්න. මේ උතුම් සම්මා දිට්ඨිය ඇතිකොටගත් තැනැත්තායි ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයට අවතීර්ණ වෙන්නේ.